लोकनीती-CSDS 2024 मतदानपूर्व सर्वेक्षण । विकास कोणासाठी?

0
48

लोकसभा निवडणुकीत कोणाला मतदान करायचे हे ठरवताना भारतीयांसाठी विकास हा सातत्याने एक प्रमुख गोष्ट म्हणून विचारात घेतला गेला आहे. 2014 मध्ये, 10 पैकी दोन मतदारांनी देशातील विकासाचा अभाव हा कोणाचे समर्थन करावे या त्यांच्या निवडीवर परिणाम करणारा सर्वात महत्त्वाचा घटक असल्याचे म्हटले.

काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील यू. पी. ए. सरकारला सत्तेवरून हटवण्याच्या प्रयत्नात, भाजपने विकासाला आपल्या मोहिमेचा केंद्रबिंदू बनवून या निराशेच्या भावनेचा फायदा घेण्याचा प्रयत्न केला. त्या निवडणुकीत, ज्यात नंतरचे एक दशकानंतर पुन्हा सत्तेत आले, 30% मतदारांना वाटले की नरेंद्र मोदी देशाच्या विकासासाठी चांगले असतील. 2019 च्या निवडणुकीत जिथे भाजपाच्या नेतृत्वाखालील एनडीएने दुसऱ्यांदा विजय मिळवला, तिथे विकास पुन्हा एकदा 14% मतदारांसाठी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणून समोर आला.

या समस्येचे केंद्रबिंदू लक्षात घेता, विद्यमान सरकार विकासाबद्दल मतदारांच्या अपेक्षा पूर्ण करू शकले का हा प्रश्न आहे. भाजपाच्या नेतृत्वाखालील एन. डी. ए. सरकारने दोन कार्यकाळ पूर्ण केले आहेत आणि ते तिसऱ्या कार्यकाळावर लक्ष ठेवून आहेत, या प्रश्नाचे उत्तर सत्ताधारी सरकारच्या विकासाच्या भूमिकेचे मूल्यांकन करण्यासाठी आधार तयार करू शकते. एप्रिल 2024 मध्ये सी. एस. डी. एस.-लोकनीतिने घेतलेल्या निवडणुकीपूर्वीच्या अभ्यासातून या समस्येला एक मार्ग उपलब्ध होतो.

2019 मध्ये मोदी पुन्हा निवडून आल्यानंतर त्यांनी ‘सबका साथ, सबका विकास, सबका विश्वास’ हा नारा दिला (together with all, development for all, the trust of all). तथापि, प्रश्न कायम आहेः मतदारांना असे वाटते का की हा विकास खरोखरच सर्वांपर्यंत पोहोचला आहे का?

10 पैकी दोन मतदारांचे मत आहे की, गेल्या पाच वर्षांत देशात कोणताही विकास झाला नाही. ही भावना 2004 पासून समान प्रमाणात मतदारांमध्ये कायम आहे, आमच्या मतदानपूर्व सर्वेक्षणात असे आढळून आले आहे की 32% मतदारांना वाटते की, गेल्या पाच वर्षांत विकास फक्त श्रीमंतांसाठीच झाला आहे. हा एक प्रमुख मुद्दा आहे ज्यावर विरोधकांनी सरकारच्या विकासाच्या रेकॉर्डला विरोध करण्याचा प्रयत्न केला आहे. हे आठवणे मनोरंजक आहे की अटलबिहारी वाजपेयींच्या नेतृत्वाखाली भाजपची सत्ता असताना, त्याहूनही मोठ्या टक्के मतदारांनी अशी भावना व्यक्त केली की विकासाच्या उपक्रमांचा प्रामुख्याने श्रीमंतांना फायदा झाला. तेव्हा, ४३% मतदारांना असे वाटले होते.

डेटा असेही सूचित करतो की 2019 च्या तुलनेत लोकांना थोड्या कमी प्रमाणात असे वाटते की विकास सर्वांसाठी समान झाला आहे, तरीही ही संख्या 48% आहे. एकूण विकासाच्या या भावनेत 2004 पासून लक्षणीय वाढ झाली आहे, जेव्हा दहापैकी केवळ तीन (27%) लोकांना असे वाटले की सर्वांसाठी विकास झाला आहे.

वर्गाच्या दृष्टीकोनातून या आकडेवारीचे परीक्षण करताना, हे लक्षात येते की वेगवेगळ्या वर्गातील मतदारांना असे वाटते की विकास सर्वांसाठी झाला आहे, परंतु ही भावना उच्च आणि मध्यम वर्गांमध्ये (अनुक्रमे 55% आणि 50%) अधिक मजबूत आहे. सर्वांसाठीच विकास झाला आहे असे गरीब वर्गातील दहापैकी चार जणांना वाटते. तथापि, जेव्हा केवळ श्रीमंतांच्या विकासाचा प्रश्न येतो, तेव्हा वर्गांमध्ये कोणतेही लक्षणीय स्तरीकृत फरक दिसून येत नाहीत, जरी गरीब आणि खालच्या वर्गांचे हे मत असण्याची शक्यता थोडी जास्त होती.

शेवटी, आकडेवारी स्पष्टपणे सूचित करते की विकास केवळ श्रीमंतांसाठीच झाला आहे असे एक तृतीयांश मतदारांना वाटत असले तरी, विकास सर्वसमावेशक आहे असे मानणाऱ्या जवळजवळ निम्म्या मतदारांवर भाजप अवलंबून राहू शकते. मोदी सरकारच्या काळात विकास सर्वसमावेशक राहिला आहे असे समाजातील सर्व घटकांमधील मतदारांचे मत आहे हे लक्षात घेता, या मतांमुळे या निवडणुकीदरम्यान होणाऱ्या मतांच्या निवडीवर कसा परिणाम होतो हे पाहणे बाकी आहे.